Erf- en schenkbelasting in Duitsland: voorkom dubbele heffing

Tussen Duitsland en Nederland bestaat geen verdrag ter voorkoming van dubbele erf- en schenkbelasting. Daardoor kunnen beide landen belasting heffen over dezelfde verkrijging. Bijvoorbeeld als een Nederlandse erfgenaam een woning erft van een Duitse ouder, of als een ondernemer zijn Duitse GmbH overdraagt aan een kind in Nederland.

Duitsland kent wel een verrekeningsmogelijkheid (§ 21 ErbStG), maar die werkt alleen als:

• de buitenlandse belasting vergelijkbaar is met de Duitse erf- of schenkbelasting
• de heffing op hetzelfde vermogen ziet
• de betaling aantoonbaar is

In de praktijk blijkt dat vaak lastig. Verschillende waarderingsmethodes en definities zorgen snel voor discussie. Een gezamenlijke afstemming tussen Nederlandse en Duitse adviseurs is daarom essentieel.

De Duitse wet (het Erbschaft- und Schenkungsteuergesetz of ErbStG) maakt onderscheid tussen:

Onbeperkte belastingplicht (§ 2 lid 1 nr. 1 ErbStG):

• als de erflater, schenker of verkrijger inwoner van Duitsland is (woonplaats, gewoon verblijf)
• of Duitse nationaliteit had in de afgelopen 5 jaar

Dan is het wereldwijde vermogen belastbaar in Duitsland.

Beperkte belastingplicht ( § 2 lid 1 nr. 3 ErbStG):

• als geen sprake is van inwonerschap, maar er wel Duits vermogen is

In dat geval wordt alleen het Duitse vermogen belast, zoals:

• vastgoed in Duitsland
• ondernemingen of vaste inrichtingen in Duitsland
• aandelenbelangen van meer dan 10% in Duitse vennootschappen

Let op: bij deze beperkte belastingplicht worden de persoonlijke vrijstellingen naar rato verminderd, afhankelijk van de verhouding tussen Duits en buitenlands vermogen. Dat kan de effectieve belastingdruk flink verhogen.

Duitse vrijstellingen gelden per verkrijger en per 10 jaar. De belangrijkste bedragen:

• Echtgeno(o)t(e) / geregistreerde partner: € 500.000
• Kinderen: € 400.000
• Kleinkinderen: € 200.000 (of € 400.000 bij vooroverlijden van het kind)
• Overige verkrijgers: € 20.000

Het tarief is progressief en loopt op tot 50%, afhankelijk van verwantschap.

Strategisch schenken: benut de 10-jaarstermijn

Omdat de hierboven genoemde vrijstellingen elke tien jaar opnieuw gelden, is het slim om schenkingen te spreiden. Met een doordachte planning over meerdere jaren kunnen families grote bedragen belastingvrij overdragen.

Het Duitse ErbStG kent ook een vrijstelling voor de gezinswoning (§ 13 lid 1 nr. 4b ErbStG).
Als de langstlevende partner of het kind de woning zelf bewoont, is die vaak volledig vrijgesteld van erfbelasting.

Ook inboedel en persoonlijke bezittingen zijn beperkt vrijgesteld (§ 13 ErbStG). Denk aan meubels, sieraden of kunstvoorwerpen. Dit geldt tot een bepaald bedrag en alleen bij verkrijging binnen de familie.

Duitsland kent een ruime vrijstelling voor bedrijfsvermogen:

• 85% (reguliere regeling)
• of 100% (optionele regeling bij strengere voorwaarden)

Deze voorwaarden zijn onder meer:

• het bedrijf is actief (geen beleggingsvermogen)
• behoud van de onderneming (5 of 7 jaar)
• loonsomnorm wordt gehaald

Let op: zit er meer dan 20% beleggingsvermogen in de onderneming? Dan vervalt de vrijstelling. Een herstructurering of afsplitsing kan dan uitkomst bieden. Deze Duitse regeling lijkt op de Nederlandse BOR, maar de details verschillen. Wat in Nederland vrijgesteld is, kan in Duitsland toch belast zijn.

Een STAK (Stichting Administratiekantoor) is fiscaal gebruikelijk in Nederland, maar wordt in Duitsland vaak niet als transparant erkend. Dat heeft gevolgen:

• certificaten worden fiscaal niet toegerekend aan de certificaathouder
• overdracht van certificaten kan leiden tot erf- of schenkbelasting
• bezit van Duits vastgoed via een STAK kan zelfs leiden tot overdrachtsbelasting (Grunderwerbsteuer)

Ook certificeren of decertificeren kan al als belastbare verkrijging gelden. Elke wijziging in een STAK met Duits vermogen vraagt dus om voorafgaand fiscaal advies.

Verhuist een aandeelhouder met een belang van meer dan 1% in een Duitse GmbH naar Nederland? Dan geldt de Wegzugsbesteuerung (§ 6 AStG). Duitsland beschouwt het vertrek als een fictieve verkoop van de aandelen en belast direct de stille reserves. Sinds 2022 is de rentevrije en onbeperkte uitstelregeling bij verhuizing binnen de EU/EER vervallen. Er is nu alleen nog gespreide betaling over 7 jaar mogelijk, meestal met zekerheidsstelling.

Komt het na emigratie tot schenking of vererving van de aandelen? Dan kan daar bovenop ook Duitse erf- of schenkbelasting verschuldigd zijn. Zonder goede voorbereiding betaalt u dus dubbel.

Zowel voor erfbelasting, schenkbelasting als overdrachtsbelasting gelden in Duitsland strikte meldplichten. Erfgenamen, schenkers en verkrijgers moeten transacties binnen de gestelde termijnen melden bij het Finanzamt. Notarissen, banken en adviseurs hebben ook meldingsplichten. Wie niet (op tijd) meldt, loopt risico op boetes en fiscale sancties.

Volgens de Europese Erfrechtverordening (EU 650/2012) geldt in beginsel het erfrecht van het land waar de erflater zijn gewone verblijfplaats heeft. In grensoverschrijdende situaties kan de erflater echter via een rechtskeuze bepalen dat het erfrecht van zijn nationaliteit van toepassing is. Dit speelt bijvoorbeeld bij een Duitse staatsburger die in Nederland woont, of bij iemand met een dubbele nationaliteit. In de praktijk wordt die rechtskeuze vaak expliciet aan het begin van het testament opgenomen.

Let op: deze rechtskeuze ziet alleen op het materiële erfrecht, de regels die bepalen wie erfgenaam is en hoe de nalatenschap wordt verdeeld. Er bestaat geen mogelijkheid om via een testament een keuze te maken voor een bepaald belastingstelsel. De erf- en schenkbelasting wordt afzonderlijk beoordeeld op basis van de nationale fiscale regels van Duitsland en Nederland.

• Dubbele erfbelasting door ontbreken van verdrag
• Verlaagde vrijstellingen bij beperkte belastingplicht
• Geen of beperkte verrekening van Nederlandse erfbelasting wegens ontbrekende bewijsstukken
• Onjuiste fiscale behandeling van STAK-structuren
• Te veel beleggingsvermogen bij bedrijfsopvolging
• Vergeten meldplicht bij erf-, schenk- of overdrachtsbelasting
• Testament dat niet aansluit bij de fiscale werkelijkheid

Wij adviseren cliënten en hun Nederlandse adviseurs al jaren over internationale nalatenschappen en vermogensoverdracht. Onze toegevoegde waarde:

• Dubbel inzicht in Nederlandse én Duitse erf- en schenkbelasting
• Praktische planningsstrategieën over meerdere jaren
• Aansluiting van testamentaire en fiscale structuur
• Begeleiding bij herstructurering, emigratie of bedrijfsopvolging
• Afstemming met het Finanzamt en uw Nederlandse adviseur

Grensoverschrijdende erfenissen en schenkingen tussen Nederland en Duitsland vragen om fiscale afstemming. Omdat er geen verdrag is, dreigt dubbele heffing.

Wie vastgoed, vermogen of ondernemingsbelangen in beide landen bezit, doet er goed aan tijdig te plannen. Door vrijstellingen, bedrijfsopvolgingsregelingen en de 10-jaarstermijn optimaal te benutten, voorkomt u onnodige belasting.